OSS 037. Kobiecy Wywiad Bojowy

Zapraszam na kolejny odcinek mojego autorskiego podcastu, kt贸rego scenariusz napisa艂o 偶ycie: OSS. Okiem S艂u偶b Specjalnych. Tym razem w audycji typu Archeo opowiadam o kobietach-wywiadowczyniach Organizacji Bojowej PPS oraz Legion贸w Polskich. Ale nie tylko! 馃槈

Ostrze偶enie:

Czytasz o tym, co naprawd臋 wydarzy艂o si臋 w przesz艂o艣ci. Wszelkie podobie艅stwo do aktualnych wydarze艅 oraz postaci wsp贸艂czesnych jest ca艂kowicie przypadkowe (i niezamierzone)!

Ponadto w tym odcinku podcastu OSS. Okiem S艂u偶b Specjalnych u偶ywam s艂贸w, kt贸re maj膮 jedynie charakter opisowy (poznawczy).
W 偶adnym wypadku nie traktuj ich jako poj臋cia warto艣ciuj膮ce (kt贸re z natury rzeczy nios膮 ze sob膮 艂adunek emocjonalny)!

Mi艂ego s艂uchania. Lub czytania (transkrypcji) 馃槈

O CZYM POS艁UCHASZ I PRZECZYTASZ

W tym odcinku podcastu dowiesz si臋 o:

    • kobietach-bojowcach z Organizacji Bojowej PPS,
    • kobietach kurierkach oraz kobietach-wywiadowcach z Oddzia艂u Wywiadowczego I Brygady Legion贸w,
    • zamachach, w kt贸rych bra艂y bezpo艣redni udzia艂 kobiety,
    • pracy wywiadowczy艅 i kurierek na linii frontu,
    • organizacji 偶e艅skiego ruchu wywiadowczego przed I Wojn膮 艢wiatow膮,
    • realiach pracy wywiadowczej kobiet-偶o艂nierzy w czasie Wielkiej Wojny,
    • organizacjach kobiet polskich poza liniami frontu.

Zero teorii, sama praktyka鈥

A przy okazji...
Je艣li interesuje Ci臋 tematyka Bloga:

I nie zapomnij zagl膮da膰 na Vloga i ods艂uchiwa膰 Podcast贸w馃檪

TUTAJ zostaniesz Patronem Bloga!

Za艣 je艣li jeszcze nie wiesz kim jestem, to przeczytasz o mnie zar贸wno na Blogu, jak i na LinkedIn.

Mi艂ego s艂uchania. Lub czytania (transkrypcji) 馃槈

A TERAZ PO KOLEI鈥

OSS 037 Kobiecy Wywiad Bojowy CSI Szpiegul

OSS 037. Kobiecy Wywiad Bojowy.

Albo
艣ci膮gnij i pos艂uchaj
w wolnej chwili.

TRANSKRYPCJA

Okiem S艂u偶b Specjalnych.

Czyli podcast dla chc膮cych zrozumie膰 艣wiat mniej lub bardziej tajnych s艂u偶b.

Zaprasza: Piotr Herman

Szpiegul.pl

Cze艣膰!

KOBIECY WYWIAD BOJOWY

W dzisiejszym odcinku typu Archeo opowiadam o kobietach-wywiadowczyniach w Organizacji Bojowej PPS oraz w Legionach Polskich.

Uwa偶am, 偶e tym Paniom nale偶y si臋 odr臋bny odcinek podcastu. Historia zwykle o nich milczy. Nic jednak w tym dziwnego鈥 w ko艅cu tematyka polskich s艂u偶b wywiadowczych w organizacjach bojowych tak偶e jest bardzo zapomniana.

A szkoda鈥

Gdy na 艣wiecie powstawa艂 i rozwija艂 si臋 ruch emancypacyjny 鈥 to znaczy ruch o prawa kobiet (najpierw polityczne) 鈥 to na ziemiach polskich, pozostaj膮cych pod zaborami, polskie kobiety mia艂y inne problemy. I na r贸wni z m臋偶czyznami bra艂y udzia艂 w zmaganiach z zaborc膮 na pocz膮tku XX wieku. Do czas贸w I Wojny 艢wiatowej dzia艂ania kobiet nie mia艂y charakteru masowego, dopiero Wielka Wojna spowodowa艂a wzrost liczby organizacji kobiecych stawiaj膮cych sobie za cel odzyskanie niepodleg艂o艣ci. W ten spos贸b kobieta b臋d膮ca do tej聽pory w wi臋kszo艣ci kraj贸w ca艂kowicie podporz膮dkowana m臋偶czy藕nie stawa艂a do walki nie tylko na tak zwanym 鈥froncie domowym鈥, wychowuj膮c przysz艂ych 偶o艂nierzy, ale r贸wnie偶 bezpo艣rednio uczestniczy艂a w walce.

Z tego te偶 powodu, natychmiast po odzyskaniu niepodleg艂o艣ci przez Polsk臋, w listopadzie 1918 roku kobiety uzyska艂y prawa wyborcze.

I w艂a艣nie o tych dzielnych kobietach dzi艣 opowiem, w ten spos贸b sk艂adaj膮c im nale偶ny ho艂d.

Za艣 transkrypcj臋 tego odcinka podcastu znajdziesz na Blogu typu Intelligence o nazwie Szpiegul.pl, gdzie serdecznie Ci臋 zapraszam.

A je艣li masz do mnie jakiekolwiek pytania lub sugestie, to napisz e-maila na adres:

kontakt@szpiegul.pl

Zaczynamy!

BOJOWCZYNIE

Mam nadziej臋, i偶 pami臋tasz jak dobrze zorganizowany by艂 pod wzgl臋dem konspiracyjnym system 鈥biura centralnego鈥 (czyli Wydzia艂u Bojowego) Organizacji Bojowej PPS. Przypomn臋, i偶 by艂o ono ci膮gle w ruchu i ka偶dego dnia mia艂o inny adres. A jego zdobycie te偶 nie by艂o naj艂atwiejsze. Je艣li chcesz si臋 z nim bli偶ej zapozna膰, to zapraszam do odcinka 028 鈥艢lad Bojowca oraz O30 鈥Organizacja Bojowej Organizacji.

Omawiaj膮c ten system nie powiedzia艂em Ci, 偶e nad jego prawid艂owym funkcjonowaniem czuwa艂y 鈥kierowniczki鈥 tego偶 鈥biura centralnego鈥, spo艣r贸d kt贸rych najbardziej zas艂u偶onymi by艂y:

    • Cezaryna Kozakiewicz贸wna,
    • Aleksandra Szczerbi艅ska ps. 鈥Ola鈥 i 
    • Maria Woyczy艅ska ps. 鈥Maruszka鈥.

Warto tutaj zaznaczy膰, i偶 najwi臋ksze zaanga偶owanie kobiet w dzia艂alno艣膰 鈥bojow膮鈥 mia艂o miejsce w gor膮cym okresie 鈥przedwojny pierwszo艣wiatowej鈥, czyli (konkretnie jej efektu:) rewolucji 1905 roku, kt贸ra przetoczy艂a si臋 r贸wnie偶 przez ziemie polskie zaboru rosyjskiego (to znaczy w Kongres贸wce).

Niepe艂ne dane o s膮dach wojennych pozwalaj膮 oceni膰, i偶 przed Warszawskim Okr臋gowym S膮dem Wojennym oraz przed Tymczasowym S膮dem Wojennym w 艁odzi w latach 1907-1909 stan臋艂o oko艂o stu kobiet. Co do trzeciej ich cz臋艣ci nie znamy 偶adnych danych o wyroku. O jednej czwartej wiemy, 偶e s膮d wojenny je uniewinni艂. Pozosta艂e za艣 otrzyma艂y: kar臋 艣mierci, katorg臋 i osiedlenie na Syberii.

Konspiracyjna praca kobiet

M贸wi膮c o 鈥czuwaniu鈥 nad w艂a艣ciwym dzia艂aniem systemu konspiracyjnego mo偶na odnie艣膰 wra偶enie, 偶e nie by艂a to robota zbyt aktywna. Nic bardziej mylnego.

Przede wszystkim w przypadku 鈥ruchomego adresu鈥 trzeba by艂o uwa偶a膰, czy przypadkiem filerzy z Ochranki nie ci膮gn膮 si臋 za poszczeg贸lnymi bojowcami udaj膮cymi si臋 na spotkanie w Wydziale Bojowym.

Za艣 podczas akcji zwanych 鈥eksami鈥 (od s艂owa ekspriopriacja), czyli 鈥skok贸w na kas臋鈥, kobiety r贸wnie偶 bra艂y w nich udzia艂 nie rzucaj膮c si臋 w oczy 偶andarmom.

Ponadto kobiety pracowa艂y we wszystkich nielegalnych drukarniach partyjnych. I by艂y niezast膮pione w robocie agitacyjnej. W tej za艣 by艂 jeden dzia艂, w kt贸rym szczeg贸lnie aktywne by艂y kobiety; dzia艂 najtrudniejszy: agitacja w艣r贸d wojska.

W Warszawie zorganizowano nawet specjaln膮 drukarni臋 dla wydawania nielegalnego czasopisma 鈥So艂datskoj Doli鈥. T膮 kierowa艂y kobiety, kt贸rych nazwisk nie znamy.

PPS powo艂a艂a nawet do 偶ycia odr臋bn膮 organizacj臋, tzw. Wojenn膮 Organizacj臋 Warszawskiego Okr臋gu Wojennego.

Do pracy tej zg艂osi艂o si臋 wiele kobiet. Niestety, warunki 艣cis艂ej konspiracji, kt贸re specjalnie obowi膮zywa艂y, nie pozwalaj膮 nam dzi艣 odtworzy膰 pe艂nej listy os贸b pracuj膮cych w WOW. Znamy jedynie niekt贸re:

    • Helena Bujwid贸wna (pierwsza kobieta z dyplomem weterynaryjnym w Polsce. Ba! Nawet sam Pi艂sudski przyzna艂 jej 鈥瀙rawo pobor贸w i funkcji podporucznika podlekarza weterynaryjnego i korzystania z odznak oficerskich na czapce bez prawa u偶ywania innych odznak oficerskich”) oraz
    • Julia Chaw艂owska, Julia Czy偶, Maria Frenklowa, Zofia Gruszczy艅ska, Maria Jandzi艅ska, Aleksandra Jastrz臋bska, Ewa Kasprowicz, Ma艂ka Kowalska, Fajga Lebenharc, Pelagia Makarowa, Zofia Mroczko, Maria Nawrot, Helena Strzelecka i inne.

Poza tym kobiety nielegalnie transportowa艂y znaczne ilo艣ci broni. Te m艂ode dziewczyny nazywano w贸wczas 鈥dromaderkami鈥, gdy偶 przenosi艂y na sobie niebezpieczn膮 przesy艂k臋. Szy艂y specjalne, szerokie pasy, kt贸rymi si臋 obwi膮zywa艂y. Wk艂ada艂y do nich bro艅, amunicj臋 lub dynamit, a na to nak艂ada艂y ubranie. Trzeba przyzna膰, 偶e 贸wczesna moda (obszerne p艂aszcze, peleryny, d艂ugie sp贸dnice i gorsety) znacznie t膮 prac臋 u艂atwia艂y.

I radzi艂y sobie 艣wietnie w ka偶dej sytuacji.

Techniczki

Poza 鈥dromaderkami鈥 艣wietnie dzia艂a艂y r贸wnie偶 鈥瀟echniczki鈥 zwane niekiedy 鈥technikierkami鈥. Zajmowa艂y si臋 one przechowywaniem, konserwacj膮, a bywa艂o, 偶e i przewo偶eniem broni potrzebnej do akcji bojowych. Ponadto rozpoznawa艂y miejsca planowanego zamachu oraz 艣ledzi艂y i przeprowadza艂y wywiady na temat konkretnych os贸b 鈥 cel贸w zamach贸w Organizacji Bojowej.

W centrum Warszawy, przy ul. Nowy 艢wiat 7 znajdowa艂 si臋 punkt przerzutowy broni, prowadzony przez Mari臋 Paszkowsk膮 ps. 鈥Gintra鈥.

A na przyk艂ad jednym z dw贸ch centralnych sk艂ad贸w broni, zorganizowanym pod Cz臋stochow膮, kierowa艂a J贸zefa Rodziewicz贸wna ps. 鈥Wanda鈥.

Funkcjonowa艂o r贸wnie偶 wiele lokalnych sk艂ad贸w broni, przy czym z przyczyn organizacyjnych wi臋kszo艣膰 z nich znajdowa艂a si臋 w okolicach Warszawy, tj. w:

    • Grodzisku,
    • Pruszkowie,
    • Tworkach i
    • ko艂o Brudna.

Pocz膮tkowo kierowa艂a nimi Lucyna 呕ukowska, a p贸藕niej zadanie to przej臋艂a Aleksandra Szczerbi艅ska.

Zabijanie

Kobiety w Organizacji Bojowej przeprowadza艂y r贸wnie偶 zamachy.

W zasadzie to by艂y dwa takie przypadki, gdy偶 unikano w polskim ruchu rewolucyjnym nara偶ania kobiet na uczestnictwo bezpo艣rednie w samym akcie zabijania (ale w ka偶dym niemal zamachu bra艂y udzia艂 w charakterze wsparcia). Najg艂o艣niejszy z nich skierowany by艂 przeciwko Gieorgijewowi Antonowi Sak艂onowi. Piastowa艂 on w Warszawie centralne stanowisko rz膮dowe.

Co spowodowa艂o, 偶e postanowiono go zabi膰?

By艂 wyj膮tkowo okrutny wobec rewolucyjnie nastawionych Polak贸w. Mo偶e zacytuj臋 fragment jego listu do zaprzyja藕nionego polityka rosyjskiego Piotra Sto艂ypina:

Walczy膰 z atakami terrorystycznymi rewolucjonist贸w, wedle mego zdania, mo偶na tylko przy pomocy jeszcze mocniejszego terroru ze strony w艂adz rz膮dowych, to jest drog膮 urzeczywistnienia w pe艂nej mierze artyku艂u dwunastego stanu wojennego, a偶 do zastosowania kary 艣mierci bez wyroku s膮dowego“.

Wiedzia艂 co robi i wyj膮tkowo umiej臋tnie zwodzi艂 zamachowc贸w.

W zwi膮zku z tym postanowiono zwabi膰 Ska艂ona w miejsce wybrane przez bojowc贸w. W tym celu wynaj臋to mieszkanie przy ul. Natoli艅skiej w Warszawie, kt贸re mia艂o bardzo du偶y balkon.

Zamieszka艂y w nim鈥 trzy m艂ode kobiety:

    • Wanda Krahelska ps. 鈥Alina鈥,
    • Zofia Owczark贸wna ps. 鈥Marysia鈥 oraz
    • Albertyna Helbert贸wna ps. 鈥Albertyna鈥 i 鈥Laleczka鈥.

Jednak to nie balkon by艂 najwa偶niejszym powodem wynaj臋cia tego mieszkania. Ot贸偶 pod numerem 9 mieszka艂 pose艂 cesarstwa niemieckiego, wicekonsul baron Gustaw Lerchenfeld.

Plan przygotowa艂 Mieczys艂aw Ma艅kowski.

14 sierpnia 1906 roku Micha艂 Trzos (bojowiec z OB), w przebraniu oficera gwardii cesarskiej, publicznie spoliczkowa艂 niemieckiego barona. Nast臋pnie spokojnie wsiad艂 do doro偶ki i odjecha艂.

W ten spos贸b Organizacja Bojowa doprowadzi艂a do incydentu dyplomatycznego, na kt贸ry genera艂-gubernator warszawski Ska艂on musia艂 odpowiedzie膰.

Jak?

Musia艂 przeprosi膰 oficjalnie niemieckiego dyplomat臋.

18 sierpnia uda艂 si臋 na wizyt臋 do barona. Wracaj膮c, wsiad艂 do doro偶ki i przeje偶d偶aj膮c pod znanym Ci ju偶 balkonem, w jego kierunku zacz臋艂y spada膰 bomby. Zosta艂y one ju偶 wcze艣niej przygotowane i zgromadzone na d贸艂. 艁膮cznie by艂o sze艣膰 bomb, a kobiety zd膮偶y艂y zrzuci膰 cztery.

Pomimo tego 鈥 Ska艂on nie zgin膮艂 i umar艂 w 1914 roku 艣mierci膮 naturaln膮. W Warszawie.

Co zawiod艂o?

Po pierwsze: konstrukcja bomb.

Co prawda dwie wybuch艂y i rani艂y dw贸ch kozak贸w oraz spowodowa艂y lekk膮 kontuzj臋 w okolicy prawego ucha genera艂a, ale ich si艂a ra偶enia pozostawia艂a wiele do 偶yczenia.

Po drugie: zawiod艂o wyszkolenie.

A konkretnie celno艣膰. Pozostawia艂a ona wiele do 偶yczenia.

Jak to si臋 sko艅czy艂o dla naszych zamachowczy艅?

Zdo艂a艂y zbiec z miejsca akcji.

Krahelska

Uciek艂a do Galicji, gdzie przez fikcyjne ma艂偶e艅stwo uzyska艂a obywatelstwo austriackie, dzi臋ki czemu unikn臋艂a deportacji do Rosji. Zreszt膮 zatarg pomi臋dzy Austro-W臋grami a Rosj膮 o jej wydanie sta艂 si臋 nawet powodem dyplomatycznego skandalu. Wytoczono jej proces pod przed krakowskim s膮dem, ale mimo przyznania si臋 do winy鈥 zosta艂a uniewinniona. A w przysz艂o艣ci wysz艂a za m膮偶 za Tytusa Filipowicza. Tym razem ju偶 to ju偶 nie by艂a fikcja.

Za艣 we wrze艣niu 1942 wraz z Zofi膮 Kossak-Szczuck膮 powo艂a艂a Spo艂eczny Komitet Pomocy Ludno艣ci 呕ydowskiej, znany jako Komitet im. Konrada 呕egoty, kt贸ry dzia艂a艂 do grudnia 1942. W tym czasie komitet obejmowa艂 pomoc膮 ok. 180 os贸b (w tym 70% stanowi艂y dzieci). Nie wesz艂a jednak w sk艂ad dzia艂aj膮cej od grudnia 1942 Rady Pomocy 呕ydom 鈥呕egota鈥. Udziela艂a jednak wsparcia ok. 60 podopiecznym Zwi膮zku Syndykalist贸w Polskich, za艣 osobi艣cie pomaga艂a rodzinie Rosenberg贸w z 艁odzi oraz lekarce z Lipc贸w Schwarcowej, kt贸ra uciek艂a z Umschlagplatzu w Warszawie.

Zmar艂a w Warszawie w 1968 roku.

Helbert贸wna

W dniu zamachu mia艂a szesna艣cie lat i by艂a jedyn膮 uczestniczk膮, kt贸rej Ochranka nie zdo艂a艂a zidentyfikowa膰. W okresie okupacji r贸wnie偶 pomaga艂a w akcji pomocy 呕ydom i zmar艂a w Warszawie w roku 1968.

Owczark贸wna

Kilka miesi臋cy po zamachu podj臋艂a kolejn膮 (tym razem jednak biern膮, co oznacza, 偶e wsparcie akcji) nieudan膮 pr贸b臋 zg艂adzenia genera艂-gubernatora Ska艂ona (wraz z m.in. Cezaryn膮 Kozakiewicz贸wn膮). Tym razem w Wilnie.

Nast臋pnie w styczniu 1908 roku wzi臋艂a udzia艂 w nieudanym zamachu na poczt臋 na stacji kolejowej Soko艂贸w Podlaski. Bojowcy zabili dw贸ch funkcjonariuszy i wycofali si臋 do Siedlec. Wkr贸tce zostali aresztowani.

Owczark贸wn臋 osadzono w Cytadeli, a na skutek zastosowanej prowokacji policyjnej wyszed艂 na jaw jej udzia艂 w zamachu na Ska艂ona. W czerwcu 1908 skazana dwukrotnie na kar臋 艣mierci oraz na 10 lat katorgi za przynale偶no艣膰 do Organizacji Bojowej PPS. Dzi臋ki interwencji adwokata Stanis艂awa Patka wyrok zosta艂 zamieniony na bezterminow膮 katorg臋, poprzedzon膮 uwi臋zieniem w os艂awionych Butyrkach w Moskwie.

Do Polski wr贸ci艂a po rewolucji lutowej 1917 roku. Zmar艂a w roku 1940.

Si艂aczka

Powiedzia艂em r贸wnie偶 o drugim 鈥kobiecym鈥 zamachu bombowym na genera艂a 呕andarmerii Lwa Uthoffa w 1909 roku. 鈥Kobiecym鈥, gdy偶 czynnie uczestniczy艂a w nim Faustyna Mokrzycka ps. 鈥Barbara鈥.

By艂a nauczycielk膮 i literatk膮.

Nie zdo艂ano jednak zabi膰 genera艂a, a od wybuchu bomb 艣mier膰 ponios艂o wiele os贸b postronnych. Jeszcze wi臋cej by艂o rannych.

Faustyna uciek艂a przed Ochrank膮 do Galicji, ale nie uda艂o jej si臋 uciec od sumienia 鈥 i kilka miesi臋cy po zamachu za偶y艂a trucizn臋 i opu艣ci艂a ten 艣wiat鈥

Przy okazji: to w艂a艣nie Faustyna jest聽pierwowzorem Stasi Bozowskiej, czyli “Si艂aczki” Stefana 呕eromskiego. A jej cz臋ste wyjazdy w teren pod przykryciem nauczycielki ludowej s艂u偶y艂y celom wywiadowczym Organizacji Bojowej.

LEGION脫WKI

I mo偶emy przej艣膰 do broszurki wydanej w okresie Polski mi臋dzywojennej w ramach periodyku 鈥Uniwersum鈥 (Rok III Nr 97): Roman Halny 鈥Aleksandra Pi艂sudska. Komendantka wywiadu kobiecego鈥. To o kobietach-wywiadowcach doby Wielkiej Wojny:

Szara kolumna kobiet-偶o艂nierzy w karnym szeregu stan臋艂a przed Komendantem. Ka偶da z nich mia艂a za sob膮 ofiarn膮 naje偶on膮 niebezpiecze艅stwami przesz艂o艣膰 bojow膮. Spe艂nia艂y najuci膮偶liwsz膮 rol臋 偶o艂nierza-wywiadowcy.

Na szlaku tajnych wywiad贸w nie mia艂y towarzyszy. Samotnie przedziera艂y si臋 przez lini臋 frontu, samotnie brn臋艂y przez pola i lasy pe艂ne po艣wist贸w kul i p臋kaj膮cych szrapneli.

Docieraj膮 te偶 do rozmaitych miejscowo艣ci, le偶膮cych na linii obstrza艂u wrog贸w, dostarczaj膮 polskiej komendzie cennych wiadomo艣ci, dotycz膮cych rozmieszczenia si艂 nieprzyjaciela (鈥).

W karnym szeregu wywiadowczy艅, obok dwudziestoletnich m艂odych twarzy widniej膮 g艂owy siwych 65-letnich kurierek.

U czo艂a bohaterskiej kolumny, w szarym strzeleckim mundurze (鈥) stoi komendantka kobiecego oddzia艂u wywiadowczego I Brygady obywatelka Ola Szczerbi艅ska, p贸藕niejsza pani marsza艂kowa Pi艂sudska鈥.

Przerw臋 na chwil臋, gdy偶 styl pana Halnego jest nielekko hagiograficzny. Szczerbi艅ska nigdy nie by艂a komendantk膮 oddzia艂u kobiecego, a jedynie kierowniczk膮 pododdzia艂u 偶e艅skiego Oddzia艂u Wywiadowczego (o kt贸rym opowiada艂em Ci w odcinku OSS 035. S艂u偶by Legionowe), kt贸ry zwany by艂 r贸wnie偶 偶e艅skim oddzia艂em Kuriersko-Wywiadowczym.

Trud pracy

Cytuj臋 dalej: 鈥Pi艂sudski kr贸tko po 偶o艂niersku przem贸wi艂: Strasznym jest dla ka偶dego 偶o艂nierza moment pierwszego boju. Wy nie znacie tego uczucia, ale ch艂opcy id膮 rami臋 przy ramieniu w otwarty b贸j, s膮 mi臋dzy swymi. Wy idziecie samotnie, w艣r贸d obcych wam ludzi i nara偶acie si臋 na ci臋偶sz膮 ni偶 偶o艂nierska 艣mier膰. I nigdy nie zaznacie rado艣ci, jak膮 daje masowe zwyci臋stwo!

(鈥).聽Ci臋偶ar odpowiedzialnej, trudnej pracy wywiadowczej spada艂 w okresie walk legionowych g艂贸wnie na barki kobiece (鈥).

Wysy艂ane na zwiady o nieprzyjacielu, szybko i sprawnie dostarczaj膮 wiadomo艣ci o rozmieszczeniu wojsk rosyjskich, o pog艂oskach kr膮偶膮cych w艣r贸d ludno艣ci na temat si艂y liczebnej moskali, ich uzbrojenia (鈥).

Ci臋偶ko zdobyte wiadomo艣ci notowa艂y dok艂adnie w pami臋ci, gdy偶 ka偶da notatka, znaleziona przy ewentualnej rewizji, r贸wna艂a si臋 wyrokowi 艣mierci (鈥).

W miar臋 ustalania si臋 frontu, gdy Austriacy coraz dobitniej starali si臋 wycisn膮膰 pi臋tno swojej w艂adzy na polskim 偶o艂nierzu 鈥 praca wywiadowczy艅 stawa艂a si臋 coraz ci臋偶sz膮. W okresie walk pozycyjnych wobec obostrzonych i unormowanych praw wojennych wydawa艂o si臋 niepodobie艅stwem przedosta膰 si臋 na tereny operacyjne. Rozrzucone oddzia艂y polskie trac膮 艂膮czno艣膰, zrywa si臋 kontakt z Warszaw膮 i plac贸wkami walki na ziemiach Rosji.

W贸wczas to w ca艂ej pe艂ni okaza艂a si臋 bojowa u偶yteczno艣膰 wywiadu kobiecego (鈥).

Rekrutowa艂y si臋 przewa偶nie z oddzia艂贸w Zwi膮zku Strzeleckiego, Polskiej Organizacji Wojskowej, Dru偶yn i innych polskich formacji wojskowych (鈥).

Walery S艂awek podkre艣laj膮c zas艂ugi obywatelki Oli Szczerbi艅skiej jako wywiadowczyni, tak m贸wi o niej: Jej przesz艂o艣膰 polityczna, jej oswojenie si臋 z niebezpiecze艅stwem, jej rady i wskaz贸wki udzielane kurierkom, jej wysokie poczucie obowi膮zku ochotniczej s艂u偶by dla Ojczyzny 鈥 dawa艂y kurierkom, z kt贸rych wiele zosta艂o odznaczonych krzy偶em 鈥濾irtuti Militari鈥 moralne oparcie i wydobycie z siebie maksimum tego napi臋cia, jakiego ta s艂u偶ba wymaga艂a鈥.

W tym miejscu jedynie nadmieniam, i偶 towarzyszka Ola wst膮pi艂a do Organizacji Bojowej po jej utworzeniu w pa藕dzierniku 1905 roku. Powierzono jej bardzo powa偶ne i zarazem niebezpieczne zadania. Zosta艂a bowiem jedn膮 z kierowniczek biura centralnego OB. W zakres jej obowi膮zk贸w聽wchodzi艂o wyszukiwanie odpowiedniego lokalu na zebrania cz艂onk贸w OB, tak aby nie wzbudza膰 podejrze艅 偶andarmerii i policji.

Sprawowa艂a r贸wnie偶 kontrol臋 nad tzw. 鈥biurem paszportowym鈥 specjalizuj膮cym si臋 w 鈥praniu鈥 paszport贸w.

Polega艂o ono na wywabianiu pisma urz臋dowego z dokumentu, na miejsce kt贸rego wpisywano nowe dane, a nast臋pnie przystawiano stosowne piecz膮tki. Tak spreparowane dokumenty by艂y potem wykorzystywane przez dzia艂aczy konspiracyjnych.

A gdy zorganizowano Wydzia艂 Techniczny przy OB, to powierzono jej kierownictwo nad centralnymi sk艂adami broni w Warszawie 鈥 o czym ju偶 m贸wi艂em.

Bezdany

Dlatego cytuj臋 dalej:

By艂 rok 1908. Zosta艂 w艂a艣nie opracowany plan zbrojnego napadu na poci膮g, przewo偶膮cy pieni膮dze rz膮dowe. Akcj膮, kt贸ra mia艂a miejsce pod Bezdanami, kierowa艂 J贸zef Pi艂sudski.

Ola przygotowa艂a grunt dla opracowanego napadu, czyni膮c r贸偶ne wywiady i wo偶膮c bro艅 towarzyszom, wchodz膮cych w sk艂ad grupy zamachowc贸w. Nast臋pnie聽za艣 jej rola mia艂a polega膰 na ukryciu zdobytych pieni臋dzy i na przewiezieniu ich za granic臋 (鈥). Oddano jej do dyspozycji Jerzego Sawickiego i Ann臋 Mielnikow膮 ps. 鈥Aniuta鈥. Mieli oni towarzyszy膰 i pomaga膰 Oli w wykonaniu trudnego przedsi臋wzi臋cia (鈥).

[W ten spos贸b, mimo straszliwego zm臋czenia] szcz臋艣liwie dotar艂a na miejsce przeznaczenia i przywioz艂a sw贸j ci臋偶ar towarzyszom przebywaj膮cym w Galicji (鈥).

W Galicji przyst臋puje Ola do prac przygotowawczych polskiego ruchu zbrojnego. Jest instruktork膮 kobiecego oddzia艂u wywiadowczego w Zwi膮zku Strzeleckim. Zaznajamia przysz艂e kurierki z metodami pracy konspiracyjnej (鈥), [a w roku 1914] obejmuje komend臋 nad kobiec膮 s艂u偶b膮 wywiadowcz膮鈥.

Przejd臋 teraz do kr贸tkiego om贸wienia tego, co by艂o dalej 鈥 a czego nie ma w tej broszurce (jest za to we wspomnieniach napisanych przez Aleksandr臋 Pi艂sudsk膮).

Liga Kobiet Pogotowia Wojennego

W kwietniu 1915 roku, rozkazem komendanta Oddzia艂 Wywiadowczy I Brygady zosta艂 rozwi膮zany.

Kurierki rozproszy艂y si臋, ale nie rezygnowa艂y z aktywno艣ci niepodleg艂o艣ciowej. Niekt贸rym co prawda chodzi艂o po g艂owie, aby zaanga偶owa膰 si臋 do walki na froncie, ale przeciwny by艂 temu sam Pi艂sudski.

W takiej sytuacji Szczerbi艅ska, nie chc膮c pozosta膰 biern膮, powr贸ci艂a do niepodleg艂o艣ciowej dzia艂alno艣ci w ramach struktur PPS i wraz z inn膮 towarzyszk膮 nawi膮za艂a w D膮browie stosunki z miejscowym PPS oraz Lig膮 Kobiet Pogotowia Wojennego.

LKPW powo艂ano do 偶ycia w Warszawie w kwietnia 1913 roku. Stanowi艂a ona pewn膮 alternatywn膮 wobec istniej膮cych ju偶 偶e艅skich oddzia艂贸w strzeleckich form臋 uczestnictwa kobiet w ruchu niepodleg艂o艣ciowym.

Organizacja odegra艂a wa偶n膮 rol臋 w akcji propagandowej w Konres贸wce, maj膮cej na celu pozyskanie polskiej spo艂eczno艣ci dla idei niepodleg艂o艣ciowej oraz w zapewnieniu pomocy materialnej legionistom.

POW

R贸wnocze艣nie Szczerbi艅ska dzia艂a艂a w powo艂anej jesieni膮 1914 roku Polskiej Organizacji Wojskowej, przeznaczonej do dzia艂a艅 dywersyjnych przeciwko wojskom rosyjskim.

To w艂a艣nie kurierki z Oddzia艂u Wywiadowczego I Brygady podtrzymywa艂y kontakt POW z I Brygad膮, przewo偶膮c przez front rozkazy od Komendanta (jednocze艣nie I Brygady Legion贸w, jak i POW) do Warszawy i dostarczaj膮c mu wiadomo艣ci zwrotne.

Ola pomaga艂a przy rekrutacji nowych cz艂onk贸w do POW i tym w艂a艣nie zwr贸ci艂a uwag臋 policji niemieckiej. W rezultacie w listopadzie 1915 roku zosta艂a aresztowana w艂a艣nie 鈥pod zarzutem uprawiania agitacji za werbunkiem do organizacji nielegalnej, znanej pod nazw膮 POW鈥 鈥 i jak pisze ju偶 Halny:

W roku 1916 aresztowana przez Niemc贸w, tym razem pod bagnetami pruskich junkr贸w, ponownie przekracza bram臋 wi臋zienia na Pawiaku (鈥). Dzie艅 5-go listopada 1916 roku, proklamuj膮cy niepodleg艂o艣膰 Polski otwiera przed Ol膮 wrota obozu鈥.

Kr贸tka uwaga historyczna: 5 listopada 1916 r. cesarze Niemiec i Austro-W臋gier og艂osili odezw臋, zapowiadaj膮c膮 utworzenie pa艅stwa polskiego, pozostaj膮cego w sojuszu z obydwoma mocarstwami. Z punktu widzenia Niemiec by艂a to budowa planu tzw. Mitteleuropy, czyli szeregu niewielkich pa艅stw narodowych w Europie 艢rodkowo-Wschodniej, zale偶nych od Niemiec.

Ten akt faktycznie nie skutkowa艂 osi膮gni臋ciem niepodleg艂o艣ci, ale by艂 ostatecznym z艂amaniem antypolskiej wsp贸艂pracy trzech zaborc贸w. Stworzy艂 r贸wnie偶 administracyjne fundamenty pod odrodzenie Polski.

Specjalizacje

Kobiety-偶o艂nierze (鈥) obok s艂u偶by wywiadowczej pe艂ni艂y nieraz s艂u偶b臋 zwyczajnego szeregowca (鈥). Niekt贸re przechodzi艂y p贸藕niej na s艂u偶b臋 w szpitalach polowych lub prowianturach鈥.

My艣l臋, 偶e warto w tym miejscu doda膰, i偶 jeszcze przed wybuchem wojny program szkolenia Oddzia艂贸w 呕e艅skich w Zwi膮zku Strzeleckim by艂 nastawiony g艂贸wnie na zdobycie umiej臋tno艣ci wywiadowczych, za艣 szkolenie Oddzia艂贸w 呕e艅skich Polskich Dru偶yn Strzeleckich by艂o zdominowane przez specjalno艣膰 sanitarn膮.

PIERWSZA WYWIADOWCZYNI KADR脫WKI

P贸藕nym wieczorem 6-go sierpnia 1914 roku Zofia Zawiszanka otrzyma艂a od porucznika 艢wi臋tope艂ka rozkaz zbadania terenu w okolicy J臋drzejowa, dok膮d wkr贸tce mia艂y wyruszy膰 pierwsze oddzia艂y strzeleckie (鈥).

Jej raport mia艂 by膰 jeszcze przed p贸艂noc膮 wr臋czony Komendzie Brygady w Miechowie (鈥).

Wynaj膮wszy bryczk臋 z par膮 t臋gich koni, ruszy艂a w drog臋 z obywatelem S臋pem, kt贸ry mia艂 odwie藕膰 raport (鈥).

W smugach 艣witu zamajaczy艂y w oddali wie偶e klasztoru w J臋drzejowie. Na szcz臋艣cie w mie艣cie tem nie by艂o ju偶 ani jednego Moskala (鈥). Obywatel S臋p zawi贸z艂 natychmiast radosn膮 wie艣膰 (鈥). Oko艂o po艂udnia wpad艂 do J臋drzejowa pierwszy kawaleryjski patrol Beliniak贸w (鈥). Zawiszanka promienieje ze szcz臋艣cia na widok swoich (鈥). Nast臋nie w Suchedniowie zak艂ada stacj臋 wywiadowcz膮 i wraca do Kielc.

Ma艂a potyczka, jaka mia艂a miejsce w Kielcach odby艂a si臋 na oczach obywatelki Zofii. Zamkni臋ta przez trzy dnia w mieszkaniu podczas chwilowego powrotu Moskali dr偶a艂a o swoich (鈥). [Dociera do niej] wie艣膰, 偶e strzelcy stoj膮 w Korzecku [i dostaje si臋 tam] (鈥).

Wkr贸tce zawo艂ano Zawiszank臋 do obywatela 艢wi臋tope艂ka. Na zielonej trawie roz艂o偶ono map臋. Komendant [Pi艂sudski] le偶a艂 wzd艂u偶 mapy i studiowa艂 j膮 pilnie. Obok przykucn膮艂 艢wi臋tope艂k i wymienia艂 nazwy miejscowo艣ci, do kt贸rych Zawiszanka mia艂a dotrze膰 (鈥). [A ona] powtarza艂a w k贸艂ko nazwy miast i wsi przez kt贸re przyjdzie jej brn膮c samotnie鈥.

Odznaczenia

My艣l臋, 偶e nie od parady b臋dzie wspomnie膰, i偶 w 1917 roku Pi艂sudski odznaczy艂 20 kurierek odznak膮 I Brygady za 鈥Wiern膮 S艂u偶b臋鈥.

Za s艂u偶b臋 w Oddziale Wywiadowczym kurierki zosta艂y r贸wnie偶 podane do odznaczenia Krzy偶em Virtuti Militari. Dow贸dztwo Oddzia艂u Wywiadowczego wskaza艂o siedem nazwisk do tego najwy偶szego orderu wojennego:

    • W艂adys艂awa D艂ugoszowa,
    • Wanda Filipkowska,
    • Waleria Goli艅ska,
    • Felicja Klempi艅ska,
    • Maria Korni艂owicz贸wna,
    • Maria Rychter贸wna,
    • Maria Turzyma.

Krzy偶em Walecznych za艣 odznaczono 17 kurierek.

Za艣 po odzyskaniu niepodleg艂o艣ci utworzono Ochotnicz膮 Legi膮 Kobiet oraz Przysposobienie Wojskowe Kobiet.

I na dzi艣 by艂oby to na tyle.

Opowiadam Ci o tym wszystkim, gdy偶 po prostu znam si臋 na tym. Sam by艂em oficerem polskich s艂u偶b specjalnych, a obecnie szkol臋 profesjonalist贸w wywiadu i bezpiecze艅stwa biznesu CSI (czyli Corporate Security Intelligence): wywiadowc贸w, analityk贸w, bezpiecznik贸w, strateg贸w biznesowych oraz ka偶d膮 osob臋 zainteresowan膮 tematyk膮.

I niezmiennie pozostaj臋 na stanowisku, i偶 praca s艂u偶b i ich agentur nie zmienia si臋 z up艂ywem lat. W przeciwie艅stwie do ca艂y czas ulepszanej technologii oraz taktyki dzia艂a艅.

Je艣li s艂uchasz tego podcastu, to ju偶 o tym wiesz.

Je艣li masz jeszcze jakiekolwiek w膮tpliwo艣ci, to zapraszam Ci臋 na dalsze audycje.

Je艣li ich nie masz 鈥 to zapraszam Ci臋 tym bardziej.

A ten odcinek zako艅cz臋.

By膰 mo偶e chcia艂by艣 si臋 ze mn膮 podzieli膰 jakimi艣 pytaniami lub sugestiami. Mo偶esz to zrobi膰 pisz膮 e-maila na adres:

kontakt@szpiegul.pl

Albo bezpo艣rednio na Blogu lub pod tym odcinkiem na YouTube鈥檕wym kanale Szpiegul.pl 馃槈

Przypominam Ci r贸wnie偶, i偶 zbieram pytania, na kt贸re odpowiem w audycji wideo na YouTube w ramach sesji Q&A, czyli pyta艅 i odpowiedzi.

I mam do Ciebie ogromn膮 pro艣b臋: pole膰 ten podcast, OSS. Okiem S艂u偶b Specjalnych przynajmniej jednej osobie spo艣r贸d Twoich znajomych!

Jednej!

Ciebie to nic nie kosztuje, a w ten spos贸b ten podcast dotrze do wszystkich zainteresowanych!

Je艣li za艣 nie chcesz przegapi膰 nic z tego, o czym opowiadam na temat s艂u偶b mniej i bardziej tajnych, to zasubskrybuj Newsletter na stronie Szpiegul.pl 馃槈 Otrzymasz w贸wczas darmowego ebooka mojego autorstwa.

Tajna kanwa - ok艂adka

I zapraszam Ci臋 serdecznie na Blog. Jest to bowiem centralne miejsce ca艂ej mojej aktywno艣ci dla Ciebie. A tak偶e na wszystkie miejsca oko艂oblogowe: Facebooka, Instagram i LinkedIn. Wszystkie namiary znajdziesz na przyk艂ad na YouTube鈥檕wym kanale Szpiegul.pl pod tym odcinkiem podcastu.

Albo na Blogu.

Kolejna audycja Okiem S艂u偶b Specjalnych ju偶 za tydzie艅.

Do us艂yszenia.

Szpiegul.pl

Okiem S艂u偶b Specjalnych

Cze艣膰!

NA ZAKO艃CZENIE

Aby niczego nie przegapi膰 przypominam, 偶e…
je艣li interesuje Ci臋 tematyka Bloga:

A tymczasem…

Do zaczytania!

Szpiegul.pl - marki biznesowe CSI OSS

Pozwol臋 sobie jeszcze przypomnie膰 Ci, 偶e ksi膮zka, kt贸r膮 napisa艂em wsp贸lnie z Tomkiem Safja艅skim i Paw艂em 艁abuzem: 鈥Ochrona przedsi臋biorstwa przed szpiegostwem gospodarczym. Prawne i praktyczne aspekty zapewnienia bezpiecze艅stwa aktyw贸w przedsi臋biorcy鈥 jest ca艂y czas dost臋pna w sprzeda偶y 馃槈

Herman Szpiegostwo ksi膮偶ka CSI OSS Szpiegul

O KIM I O CZYM NAPISA艁EM W ARTYKULE

    • OSOBY:
      • CEZARYNA KOZAKIEWICZ脫WNA
      • ALEKSANDRA SZCZERBI艃SKA (PI艁SUDSKA, OLA)
      • MARIA WOYCZY艃SKA (MARUSZKA)
      • HELENA BUJWID脫WNA
      • JULIA CHAW艁OWSKA
      • JULIA CZY呕
      • MARIA FRENKLOWA
      • ZOFIA GRUSZCZY艃SKA
      • MARIA JANDZI艃SKA
      • ALEKSANDRA JASTRZ臉BSKA
      • EWA KASPROWICZ
      • MA艁KA KOWALSKA
      • FAJGA LEBENHARC
      • PELAGIA MAKAROWA
      • ZOFIA MROCZKO
      • MARIA NAWROT
      • HELENA STRZELECKA
      • MARIA PASZKOWSKA (GINTRA)
      • J脫ZEFA RODZIEWICZ脫WNA (WANDA)
      • GIEORGIJ ANTONOWICZ SKA艁ON (GENERA艁-GUBERNATOR WARSZAWSKI)
      • PIOTR ARKADIEWICZ STO艁YPIN
      • WANDA KRAHELSKA (ALINA)
      • ZOFIA OWCZARK脫WNA (MARYSIA)
      • ALBERTYNA HELBERT脫WNA (LALECZKA)
      • GUSTAW LERCHENFELD
      • MICHA艁 TRZOS
      • MIECZYS艁AW MA艃KOWSKI
      • TYTUS FILIPOWICZ
      • ZOFIA KOSSAK-SZCZUCKA
      • STANIS艁AW PATEK
      • GENERA艁 LEW UTHOFF
      • FAUSTYNA MOKRZYCKA (BARBARA)
      • STEFAN 呕EROMSKI
      • J脫ZEF PI艁SUDSKI
      • WALERY S艁AWEK
      • ANNA MIELNIKOWA (ANIUTA)
      • JERZY SAWICKI
      • ZOFIA ZAWISZANKA
      • RAJMUND JAWOROWSKI (艢WI臉TOPE艁K)
    • INNE:
      • SZPIEGUL.PL INTELLIGENCE BLOG
      • WYWIAD BEZPIECZE艃STWA BIZNESU CSI (CORPORATE SECURITY INTELLIGENCE)
      • LEGIONY POLSKIE (PIERWSZA KADROWA, I, II & III BRYGADA)
      • ODDZIA艁 WYWIADOWCZY (I BRYGADY LEGION脫W POLSKICH: KOMENDA, BEKI, SKAUCI, ODDZIA艁 呕E艃SKI)
      • ORGANIZACJA BOJOWA PPS
      • PPS (LEWICA, FRAKCJA REWOLUCYJNA)
      • POLSKA ORGANIZACJA WOJSKOWA (POW)
      • STRZELCY (TOWARZYSTWO STRZELEC, ZWI膭ZEK STRZELECKI, POLSKIE DRU呕YNY STRZELECKIE)
      • REWOLUCJA 1917 ROKU (LUTOWA)
      • EKSPRIOPRIACJA (EKSY)
      • WOJENNA ORGANIZACJA (PPS) WARSZWSKIEGO OKR臉GU WOJENNEGO (NAZWA ROSYJSKA)
      • DROMADERKI
      • TECHNICZKI (TECHNIKIERKI)
      • SPO艁ECZNY KOMITET POMOCY LUDNO艢CI 呕YDOWSKIEJ (KOMITET IM. KONRADA 呕EGOTY)
      • RADA POMOCY 呕YDOM (呕EGOTA)
      • ZWI膭ZEK SYNDYKALIST脫W POLSKICH
      • LIGA KOBIET POGOTOWIA WOJENNEGO (LKPW)
      • POW (POLSKA ORGANIZACJA WOJSKOWA)

ARTYKU艁Y O PODOBNEJ TEMATYCE

Piotr Herman

Serdecznie Ci臋 witam!!! I przy okazji: Tak, to ja jestem na tym zdj臋ciu 馃槈 Pisz臋 o s艂u偶bach mniej lub bardziej tajnych, gdy偶 doskonale rozumiem ich specyfik臋. Tak si臋 bowiem sk艂ada, 偶e by艂em oficerem polskich s艂u偶b specjalnych.聽A obecnie jako trener Wywiadu Bezpiecze艅stwa Biznesu CSI (Corporate Security Intelligence) przekazuj臋 praktyczn膮 wiedz臋 i umiej臋tno艣ci niezb臋dne dla biznesowych: researcher贸w (czyli wywiadowc贸w), analityk贸w (i to nie tylko wywiadowczych), bezpiecznik贸w (czyli specjalist贸w ds. bezpiecze艅stwa) oraz strateg贸w biznesowych (co oznacza r贸wnie偶 menad偶er贸w i kierownik贸w r贸偶nego autoramentu, a tak偶e top managementu), a tak偶e detektyw贸w wszelakich oraz dziennikarzy 艣ledczych i wcieleniowych (tzw. dziennikarstwo pod przykryciem). Po prostu szkol臋 ka偶d膮 osob臋 zainteresowan膮 t膮 tematyk膮. I na tym zarabiam. A dla Ciebie bloguj臋 i podkastuj臋 zupe艂nie za darmo 馃槈

Dodaj komentarz

Tw贸j adres email nie zostanie opublikowany. Pola, kt贸rych wype艂nienie jest wymagane, s膮 oznaczone symbolem *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczy膰 spam. Dowiedz si臋 wi臋cej jak przetwarzane s膮 dane komentarzy.