OSS 063. Pranie m贸zgu

W najnowszym odcinku podcastu OSS. Okiem S艂u偶b Specjalnych us艂yszysz o xi-nao, reformie my艣lenia, przymusowej perswazji – czyli o praniu m贸zgu. I to nie tylko w popkulturowej formie, ale i uj臋ciu praktycznym 馃槑

Ostrze偶enie:

Czytasz o tym, co naprawd臋 wydarzy艂o si臋 w przesz艂o艣ci. Wszelkie podobie艅stwo do aktualnych wydarze艅 oraz postaci wsp贸艂czesnych jest ca艂kowicie przypadkowe (i niezamierzone)!

Ponadto w tym odcinku podcastu OSS. Okiem S艂u偶b Specjalnych u偶ywam s艂贸w, kt贸re maj膮 jedynie charakter opisowy (poznawczy). W 偶adnym wypadku nie traktuj ich jako poj臋cia warto艣ciuj膮ce (kt贸re z natury rzeczy nios膮 ze sob膮 艂adunek emocjonalny)!

Mi艂ego s艂uchania. Lub czytania 馃槈

Za艣 je艣li jeszcze nie wiesz kim jestem, to przeczytasz o mnie zar贸wno na Blogu, jak i na LinkedIn.

A TERAZ PO KOLEI…

ALBO 艢CI膭GNIJ I POS艁UCHAJ

Je艣li temat prania m贸zgu Ci臋 zainteresuje, to polecam dwie ksi膮偶ki wydane w j臋zyku polskim:

  • Stanis艂aw Siek „Pranie m贸zgu” Wydawnictwa Akademii Teologii Katolickiej, Warszawa 1993 (ISBN 83-7072-019-6) oraz
  • Denise Winn „Manipulowanie umys艂em. Pranie m贸zgu, warunkowanie, indoktrynacja” Oficyna Wydawnicza UNUS, Wa艂brzych 2003 (ISBN 83-91655-9-8).

TRANSKRYPCJA

W wielu g艂owach l臋gnie si臋 jakie艣 mistyczne wr臋cz spojrzenie na pranie m贸zgu. Lecz p贸ki co, to wszelkie przyk艂ady 鈥doskona艂ego鈥 prania m贸zgu pozostaj膮 raczej w sferze fantastyki i popkultury ni偶 w rzeczywisto艣ci. Mimo to pranie m贸zgu istnieje realnie. Jest to proces przymusowej perswazji (to inna nazwa oznaczaj膮ca to samo, czyli pranie m贸zgu). A proces ten polega na stosowaniu okre艣lonych narz臋dzi w odpowiednio przygotowanych warunkach, 偶eby przeprogramowa膰 m贸zg. Sp艂yci艂em temat maksymalnie, ale dzi臋ki temu wiesz o co chodzi. To dodam jeszcze, 偶e jest zupe艂nie inaczej. I w dzisiejszym odcinku troch臋 o tym opowiem, ale ju偶 na nowy spos贸b 鈥 czyli w najnowszej ods艂onie tego podcastu: lekko i przyjemnie.

* * * * *

OSS. Okiem S艂u偶b Specjalnych

Czyli podcast dla chc膮cych zrozumie膰 艣wiat mniej lub bardziej tajnych s艂u偶b – zar贸wno tych pa艅stwowych, jak i tych w biznesie. Znam si臋 na nich, gdy偶 zwi膮za艂em z nimi ca艂e moje 偶ycie zawodowe: niegdy艣 w strukturach s艂u偶b specjalnych, a dzi艣 szkol膮c profesjonalist贸w wywiadu i bezpiecze艅stwa biznesu CSI (czyli Corporate Security Intelligence).

Nazywam si臋 Herman. Piotr Herman.

A to jest ju偶 63 odcinek podcastu OSS. Okiem S艂u偶b Specjalnych, kt贸ry ods艂uchasz nie tylko na YouTube czy te偶 Twojej ulubionej platformie podcastowej, ale r贸wnie偶 na stronie Szpiegul.pl, czyli na blogu typu Intelligence.

* * * * *

Zaczn膮 raz jeszcze od nie艣miertelnego Stirlitza鈥 Od razu zaznaczam, 偶e kawa艂 jest kr贸tki, wi臋c musisz go szybko s艂ucha膰 i jeszcze szybciej 艂apa膰:

„Stirlitz zamy艣li艂 si臋. Spodoba艂o mu si臋 to. Wi臋c zamy艣li艂 si臋 jeszcze raz”

馃ぃ 馃ぃ 馃ぃ

I zasadniczo o to mi chodzi, aby艣 si臋 zamy艣li艂 (lub te偶 zamy艣li艂a) nieco s艂uchaj膮c dzisiejszego odcinka podcastu. Bo nieco interesuj膮cych odniesie艅 (albo wniosk贸w) mo偶na b臋dzie wyci膮gn膮膰 z czas贸w obecnych.

Zanim jednak do sedna, to opowiem co nieco o szykowanym przeze mnie podka艣cie fabularnym czy te偶 narracyjnym.

Tytu艂u nie podam 鈥 nie dlatego, 偶e go nie ma, ale z zupe艂nie innego powodu. Ot贸偶 nie chc臋, by kto艣 mi go zakosi艂 鈥 co zdarzy膰 si臋 mo偶e. Wiem, chucham na zimne, ale po co wywo艂ywa膰 wilka z lasu. Jak tylko nagram trailer tego nowego podcastu, to podziel臋 si臋 z wszystkimi t膮 dobr膮 nowin膮 鈥 czyli wszelkimi namiarami na niego.

A poniewa偶 w tej zapowiedzi opowiem o wszystkim, co zwi膮zane b臋dzie z owym podcast novel, tote偶 niewiele wi臋cej b臋d臋 m贸wi艂 o nim w tym odcinku OSS. Zreszt膮 w innych tak偶e nie b臋d臋 zabiera艂 czasu.

Poniewa偶 ostatni odcinek podcastu zosta艂 przyj臋ty bardziej ni偶 偶yczliwie, to dzi艣 kontynuuj臋 zmiany i w nowatorski spos贸b przechodz臋 do tematu.

Lecimy!

WIELKI TERROR

W 1937 roku w ZSRR szala艂 Wielki Terror skierowany wobec wszystkich. Przyw贸dca bolszewik贸w Gieorgij Piatakow by艂 s膮dzony w Moskwie za zdrad臋, sabota偶 i inne (zaznacz臋, 偶e rzekome) zbrodnie przeciwko Zwi膮zkowi Radzieckiemu. I z艂o偶y艂 fa艂szywe zeznania o艣wiadczaj膮c:

„Oto stoj臋 przed wami w brudzie, przygnieciony w艂asnymi zbrodniami, pozbawiony wszystkiego z w艂asnej winy, cz艂owiek, kt贸ry straci艂 swoj膮 parti臋, kt贸ry nie ma przyjaci贸艂, kt贸ry straci艂 rodzin臋, kt贸ry straci艂 samego siebie”.

Nast臋pnie zosta艂 za owe przest臋pstwa stracony. Nie on jeden.

艢wiat nie wiedzia艂, jak to zrobiono; jak przekonano tak wielu oskar偶onych do zeznawania takich k艂amstw? Ma艂o tego: w jaki spos贸b sprawiono, i偶 ofiary rzeczywi艣cie wydawa艂y si臋 wierzy膰 w k艂amstwa?

W latach pi臋膰dziesi膮tych ameryka艅ski dziennikarz Edward Hunter 鈥 najpierw w artykule, a p贸藕niej w opublikowanej ksi膮偶ce 鈥 g艂osi艂, 偶e taktyka prania m贸zgu wymusza na Chi艅czykach popieranie partii komunistycznej. Opisywa艂 w jaki spos贸b staro偶ytne techniki pozwalaj膮 na przemian臋 Chi艅czyk贸w w bezmy艣lne automaty.

Nazwa艂 ten proces 鈥praniem m贸zgu鈥, co by艂o dos艂ownym t艂umaczeniem mandary艅skiego okre艣lenie xi-nao, oznaczaj膮cego pranie (xi) i m贸zg (nao). Celem tego procesu by艂a radykalna zmiana zdania, wskutek czego poddany praniu m贸zgu cz艂owiek stawa艂 si臋 偶yw膮 marionetk膮 鈥ludzkim robotem, bez stosowania okrucie艅stwa widocznego z zewn膮trz鈥.

To bardzo istotne: bez okrucie艅stwa (wobec poddanego praniu) widocznego z zewn膮trz.

Powiedzia艂em, 偶e techniki te maj膮 staro偶ytny rodow贸d. Elementy prania m贸zgu stosowane by艂y bowiem od tysi臋cy lat w r贸偶nych formach przez w艂adc贸w, kap艂an贸w i niezliczonych lider贸w ruch贸w politycznych, spo艂ecznych i religijnych. Bo tym s膮 m.in. rady Sun Tzu sprzed ponad 25000 lat. W swej „Sztuce wojennej” opowiada on jak zmanipulowa膰 spo艂ecze艅stwo (najlepiej podbite), aby 艂atwo podporz膮dkowywa膰 je w艂adzy (a w艂a艣ciwe to w艂adcy). To jest cel.

I jeszcze jedna kwestia: tak naprawd臋 Edward Hunter by艂 nie tylko dziennikarzem. W czasie II Wojny 艢wiatowej by艂 propagandyst膮 w ameryka艅skim OSS, czyli Biurze S艂u偶b Strategicznych. A przypomn臋 艣mia艂o, i偶 dziennikarze i pisarze zajmowali si臋 na prze艂omie XIX i XX wieku zarz膮dzaniem percepcj膮 ludzi 鈥 dlatego byli wykorzystywani przez 贸wczesne s艂u偶by specjalne. Po艣wi臋ci艂em temu tematowi niemal wszystkie odcinki podcastu dotycz膮ce carskiej Ochranki (lub je艣li wolisz: Ochrany).

Wracaj膮c jednak do tematu, to Amerykanie z pierwszym efektem prania m贸zgu spotkali si臋 podczas wojny w Korei. W贸wczas to ameryka艅scy je艅cy wojenni zacz臋li przyznawa膰 si臋 do (co najmniej) dziwacznych zbrodni.

Zestrzelony nad Kore膮 i schwytany w 1952 roku, pu艂kownik Frank Schwable by艂 najwy偶szym rang膮 oficerem wojskowym, kt贸rego spotka艂 ten los. Do lutego 1953 roku zar贸wno on, jak i inni je艅cy wojenni niezgodnie z prawd膮 przyznali si臋 do stosowania przeciwko Korea艅czykom broni bakteriologicznej: od w膮glika po wirusy zrzucane na cywil贸w. Nie mo偶na si臋 dziwi膰, 偶e zszokowana by艂a tym opinia publiczna. Ale nie mniejsze zdziwienie panowa艂o w sztabach armii ameryka艅skiej! Bo takich rodzaj贸w broni w czasie tej wojny nie stosowano.

Skutek? 5000 z 7200 je艅c贸w albo z艂o偶y艂o petycj臋 do rz膮du USA o zako艅czenie wojny, albo podpisa艂o zeznania o swoich (rzekomych) zbrodniach. Za艣 cios ostateczny to odmowa powrotu z niewoli 21 ameryka艅skich 偶o艂nierzy.

Gro藕ba prania m贸zgu sta艂a si臋 realna i namacalna.

CO SK艁ONI艁O 呕O艁NIERZY DO TAKICH ZACHOWA艃?

Ameryka艅scy je艅cy w czasie wojny w Korei, cz臋sto po okrutnym, wst臋pnym biciu, nie tylko przyznali si臋 do nieprawdopodobnych zarzut贸w, ale tak偶e wydawali si臋 wsp贸艂czu膰 swoim oprawcom. To by艂y lata pi臋膰dziesi膮te. Ale ju偶 dwadzie艣cia lat wcze艣niej Sowieci stosowali szereg technik, aby uzyska膰 zeznania. Nie uciekali od brutalno艣ci i tortur. Oskar偶eni byli wielokrotnie przes艂uchiwani, a偶 zaczynali czu膰 si臋 jak automaty. Trzymano ich w izolacji i odosobnieniu, ale w zasi臋gu s艂uchu innych wi臋藕ni贸w, kt贸rzy byli bici.

Jak wi臋c wida膰 doros艂膮, racjonaln膮 osob臋 mo偶na zmieni膰 w ufne dziecko poprzez zagro偶enie jego podstawowym potrzebom. Nale偶y wywo艂a膰 strach.

Problem z rozumieniem terminu pranie m贸zgu polega na tym, i偶 osoby nieobeznane z tematyk膮 cz臋sto obwiniaj膮 ofiary za 艂atwowierno艣膰 i s艂abo艣膰. Nic bardziej mylnego. Niekt贸re ofiary pozornego prania m贸zgu to bardzo uzdolnione osoby. S臋k w tym, 偶e ta forma mrocznej perswazji wyst臋puje w ekstremach. To znaczy chodzi o ty, 偶e ofiary dos艂ownie trac膮 rozum.

Ludzie mog膮 by膰 zmuszani zar贸wno do robienia r贸偶nych rzeczy, jak i do wierzenia w pewne sprawy. Nie zawsze, ale po spe艂nieniu pewnych warunk贸w. Na przyk艂ad przy sk艂adaniu fa艂szywych zezna艅 wskutek wyst膮pienia tzw. syndromu sztokholmskiego (gdy zak艂adnik rozwija lojalno艣膰 wobec swojego porywacza) lub w przypadku kult贸w promuj膮cych r贸偶ne idee religijne i polityczne.

Zreszt膮 obecnie chyba ka偶dy widzi, 偶e poprzez media spo艂eczno艣ciowe przymusowo wr臋cz indoktrynuje si臋 ludzi, by wierzyli w niedorzeczne rzeczy. Czy wobec tego social media przyczyniaj膮 si臋 do przymusowej perswazji? To trzeba by by艂o wyra藕nie zdefiniowa膰 typy sytuacji, jakie je wywo艂uj膮.

Nie przez przypadek poruszy艂em kwesti臋 social medi贸w, gdy偶 sama idea wsp贸艂cze艣nie rozumianego prania m贸zgu rozkwit艂a w popkulturze, a konkretnie to w filmach takich, jak np. 鈥Inwazja porywaczy cia艂鈥. I zasadniczo to podkultura w艂a艣nie spowodowa艂a, i偶 niew艂a艣ciwie rozumie si臋 to czym jest pranie m贸zgu. Wbrew powszechnej opinii nie polega ono na przeprogramowywaniu ludzkich umys艂贸w i zabieraniu im wolnej woli.

W dodatku wszelkie przyk艂ady 鈥doskona艂ego鈥 prania m贸zgu pozostaj膮 raczej w sferze science-fiction ni偶 w rzeczywisto艣ci – przynajmniej do czasu, a偶 naukowcy nie znajd膮 sposobu na w艂amanie si臋 do sieci synaps, kt贸re tworz膮 m贸zg .

Sam za艣 termin 鈥pranie m贸zgu鈥 ma wiele definicji, kt贸re zmienia艂y si臋 w zale偶no艣ci od tego, kto go u偶ywa艂. Dla Huntera by艂a to mistyczna, orientalna praktyka. Ale dla naukowc贸w, kt贸rzy faktycznie badali ameryka艅skich je艅c贸w po ich powrocie z Korei, pranie m贸zgu by艂o mniej tajemnicze ni偶 oczywisty wynik: byli oni torturowani.

Robert Jay Lifton, jeden z psychiatr贸w, kt贸ry pracowa艂 z weteranami, wymieni艂 osiem kryteri贸w reformy my艣lenia (to termin u偶ywany przez komunistyczny rz膮d Mao Zedonga na okre艣lenie prania m贸zgu). Obejmowa艂y one takie rzeczy jak 鈥kontrola 艣rodowiska鈥 (posiadanie absolutnej w艂adzy nad otoczeniem jednostki) oraz 鈥spowied藕鈥 (w kt贸rej cz艂owiek zmuszany jest do wielokrotnego przyznawania si臋 do przest臋pstw, nawet je艣li nie s膮 one prawdziwe). Oznacza艂o to dla ameryka艅skich je艅c贸w w korea艅skich obozach przymusowe stanie, pozbawianie jedzenia i snu, odosobnienie i wielokrotne wystawianie na komunistyczn膮 propagand臋.

Pranie m贸zgu nie spowodowa艂o, 偶e zostali oni u艣pionymi agentami. Oni po prostu zostali bardzo straumatyzowani.

PSY PAW艁OWA

Niestety. Zamiast przyzna膰, i偶 ameryka艅scy 偶o艂nierze potrzebowali rehabilitacji, to szefowie doszli do z艂owrogiego wniosku: ci m臋偶czy藕ni byli po prostu s艂abi, gdy偶 nie wytrzymali tortur. Ta konstatacja doprowadzi艂a do powstania programu SERE (Survival, Evasion, Resistance, Escape), kt贸rego celem jest m.in. przygotowanie (a przez to uodpornienie) 偶o艂nierzy przed przysz艂ymi pr贸bami tortur fizycznych i psychicznych poprzez u偶ycie tych samych technik tortur w ich treningu.

Jednak偶e badania psycholog贸w (takich jak Joost Meerloo i William Sargant) wykaza艂y podobie艅stwa mi臋dzy praniem m贸zgu a taktykami stosowanymi zar贸wno przez ameryka艅skich marketingowc贸w, jak i komunistycznych propagandyst贸w.

Za艣 psychiatrzy i 鈥 uwa偶aj pisarze (jak cho膰by Aldous Huxley) 鈥 upatrywali rozwi膮zanie zagadki prania m贸zgu w dominuj膮cej w贸wczas teorii ludzkiego umys艂u, znanej jako 鈥behawioryzm鈥.

To od razu kojarzy si臋 z psami Iwana Paw艂owa, wytresowanymi do 艣linienia si臋 po us艂yszeniu dzwonka.

W 1924 r. wyla艂a rzeka Newa w Petersburgu.

W贸wczas to Iwan Paw艂ow uzyska艂 wyj膮tkowy wgl膮d na wp艂yw traumy na zachowanie. Rzeka zala艂a jego psie laboratorium i prawie utopi艂a psy w klatkach. Paw艂ow zauwa偶y艂, 偶e psy nie by艂y ju偶 p贸藕niej takie same. Zapomnia艂y o swoich wyuczonych zachowaniach, a trauma zmieni艂a ich usposobienie.

I Paw艂ow dzi臋ki ogromnej cierpliwo艣ci i umiej臋tno艣ciom potrafi艂 tak uwarunkowa膰 psa, aby reagowa艂 na jedn膮 konkretn膮 nut臋 (w skali muzycznej). Albo na d藕wi臋k dzwonka oznaczaj膮cy posi艂ek. Gdy pies nie otrzymywa艂 jedzenia, to i tak 艣lini艂 si臋 tak, jakby zaraz mia艂 zje艣膰.

Sam Lenin by艂 zachwycony mo偶liwo艣ci膮 wykorzystania podej艣cia Paw艂owa do wywierania wp艂ywu na nar贸d rosyjski.

A rz膮d sowiecki zapewni艂 wsparcie finansowe instytutowi badawczemu zatrudniaj膮cemu ju偶 w贸wczas setki pracownik贸w. Za艣 Paw艂ow zauwa偶y艂, 偶e nag艂e pogr膮偶enie si臋 w stresie, brak snu, izolacja i metodyczna cierpliwo艣膰 przyczyniaj膮 si臋 do zmiany zachowa艅 ps贸w.

I owe przeb艂yski prania m贸zgu pojawi艂y si臋 podczas pokazowych proces贸w Stalina w latach trzydziestych, a p贸藕niej w latach czterdziestych (kiedy rz膮dy w czasie wojny poszukiwa艂y metod przyspieszaj膮cych przes艂uchania), a tak偶e i we wczesnych latach zimnej wojny (gdy Wsch贸d i Zach贸d 艣cigali si臋, aby przekona膰 swych wrog贸w do dezercji).

Stawiano na behawioryzm.

A jego podstawowym za艂o偶eniem jest to, 偶e ludzki umys艂 jest pust膮 tablic膮 w chwili narodzin i jest kszta艂towany przez uwarunkowania spo艂eczne przez ca艂e 偶ycie. Dzi艣 wiadomo, 偶e taki pogl膮d nie odpowiada prawdzie. Ale w pocz膮tkowych latach badania fenomenu prania m贸zgu uznawano je za koncepcj臋 kontroli spo艂ecznej. 

 Ju偶 o tym opowiada艂em w 49 odcinku OSS pt. 鈥PSI-chuszka 鈥 i serdecznie zapraszam ci臋 do jego ods艂uchania lub przeczytania transkrypcji 鈥 ale przypomn臋 tylko, 偶e dyrektor CIA Allen Dulles zezwoli艂 na seri臋 psychologicznych eksperyment贸w z u偶yciem halucynogen贸w (takich jak LSD) i manipulacji biologicznych (takich jak pozbawienie snu). Chodzi艂o w贸wczas o sprawdzenie czy pranie m贸zgu jest mo偶liwe. Za艣 wypracowane hipotezy badawcze zosta艂y wykorzystane zar贸wno w programach defensywnych, jak i ofensywnych przeciwko Zwi膮zkowi Radzieckiemu. Np. w projekcie MK-ULTRA. Program ten narusza艂 normy etyczne dotycz膮ce eksperyment贸w na ludziach, lecz spu艣cizna tego typu eksperyment贸w jest nadal 偶ywa. Te same metody zosta艂y wykorzystane do wydobycia informacji od przetrzymywanych w Abu Ghraib, Iraku i Zatoce Guantanamo.

METODY

Zastosowanie prania m贸zgu nie zwalnia przest臋pc贸w z odpowiedzialno艣ci za pope艂nienie przest臋pstwa. O tym nale偶y pami臋ta膰. I oceniaj膮c ka偶dy z przypadk贸w mog膮cych wskazywa膰 na pranie m贸zgu konkretnej osoby, nale偶y odpowiedzie膰 na kilka podstawowych pyta艅:

  • Czy pozbawiono ofiar臋 snu? Sen jest powszechnie narz臋dziem manipulacji stosowanym przez przes艂uchuj膮cych, porywaczy i sekty. Ceremonie inicjacji kultu odbywaj膮 si臋 cz臋stokro膰 po okresie braku snu (a cz臋sto i g艂od贸wce). Kiedy sen jest ograniczony, os膮d pogarsza si臋, a ludzie staj膮 si臋 bardziej podatni na sugestie. Powag臋 manipulacji snem mo偶na oceni膰 na podstawie tego, jak cz臋sto, konsekwentnie i dok艂adnie jest ona narzucana.
  • Czy s膮 dowody na przymusow膮 izolacj臋? Ograniczenia sensoryczne i izolacja od przyjaci贸艂 i rodziny maj膮 bowiem kluczowe znaczenie dla przymusowej perswazji.
  • Czy stosowano kontrol臋 ukradkow膮? Czy ofierze podawano jakiekolwiek 艣rodki? Czy by艂膮 zmuszana do uczestniczenia w wywo艂uj膮cych poczucie winy, poni偶aj膮cych rytua艂ach, czy te偶 poddawana ostrej krytyce grupowej?
  • Czy udzia艂 by艂 w najlepszym interesie ofiary czy te偶 kogo艣 innego? Przymusowa perswazja cz臋sto ma miejsce w miejscach, w kt贸rych wolno艣膰 i bezpiecze艅stwo ofiary s膮 zagro偶one i gdzie kto艣 inny korzysta na jej degradacji.

Ze swojego do艣wiadczenia tylko powiem, 偶e zastosowanie powy偶szych dzia艂a艅 na ofierze powoduje u niej wra偶enia rozbicia osobowo艣ci w taki sam spos贸b jak lustra 鈥 na niezliczon膮 ilo艣膰 kawa艂k贸w i od艂amk贸w.

ODNOWA

A po takim rozbiciu, cz艂owiek musi odbudowa膰 sw贸j pogl膮d na 艣wiat. Owa restrukturyzacja poznawcza 艣wiata sk艂ada si臋 z trzech element贸w:

  • redefinicji semantycznej, gdy s艂owa zaczynaj膮 znaczy膰 co艣 innego ni偶 to, do czego jeste艣my przyzwyczajeni,
  • ekspansji poznawczej, kiedy poj臋cia zaczynaj膮 by膰 interpretowane szerzej ni偶 dotychczas oraz
  • nowych standard贸w rozumowania i oceny, gdy punkty odniesienia wykorzystywane do rozumowania i por贸wna艅 zostaj膮 zmienione na nowe.

Za艣 gdy warunki, kt贸re wymieni艂em wcze艣niej, staj膮 si臋 widoczne, to w贸wczas jest bardziej ni偶 prawdopodobne, 偶e ofiar臋 poddano przymusowej perswazji, a nie jedynie propagandzie czy indoktrynacji.

To mia艂o miejsce na przyk艂ad w Jonestown. Mieszka艅cy tej gminy w Gujanie (a w艂a艣ciwie to sekty religijnej) byli fizycznie powstrzymywani przed wyjazdem, a komunikacja z lud藕mi spoza sekty by艂a mocno ograniczona. Wyznawcy zmuszeni byli do poni偶aj膮cego przyznawania si臋 do win oraz chronicznie pozbawiani snu. Sko艅czy艂o si臋 to wszystko wymuszon膮 艣mierci膮 samob贸jcz膮 ponad 900 os贸b.

SOCIAL MEDIA

Tutaj ponownie wr贸c臋 do tzw. medi贸w spo艂eczno艣ciowych, gdy偶 mo偶liwe jest prowadzenie przymusowej perswazji za ich po艣rednictwem. Bo czy mog膮 by膰 one wykorzystywane do izolowania, zmuszania lub zawstydzania ludzi? Czy mog膮 zach臋ci膰 cz艂owieka do zaryzykowania w艂asnego bezpiecze艅stwa i wzbogacania si臋 innych? W ko艅cu: czy mog膮 zak艂贸ca膰 sen swoich u偶ytkownik贸w? To mroczna strona medi贸w spo艂eczno艣ciowych. Wiadomo przecie偶, 偶e ludzi mo偶na zmusza膰 do robienia r贸偶nych rzeczy i przymusowo namawia膰 do wierzenia w co艣, co kto艣 chce, by wierzyli.

I zauwa偶y艂em jeszcze jedn膮 rzecz w tym kontek艣cie. Ot贸偶 teksty o manipulacji w nast臋pstwie skandalu z Cambridge Analytica powtarza艂y paranoiczny styl pisania o praniu m贸zgu z czas贸w zimnej wojny. S艂owami malowano w wyobra藕ni wyrafinowane i skoordynowane wykorzystanie du偶ych zbior贸w danych w r臋kach pa艅stw, podejrzanych polityk贸w i wielkich korporacji.

Jednym s艂owem: spisek.

Czyli odwo艂ywanie si臋 do l臋k贸w i uprzedze艅. A gdy do tego doda膰 granie na emocjach, to mamy do czynienia z manipulacj膮 艣wiadomo艣ci. Bo czy偶 nie rozgrywa si臋 narodowych stereotyp贸w i mit贸w? Nie tylko cz艂owiek, ale i ka偶dy nar贸d czego艣 si臋 boi lub czego艣 nienawidzi. Na przyk艂ad dla Rosjan za s艂owem 鈥faszyzm鈥 stoj膮 miliony zabitych oraz nienawi艣膰 do wrog贸w. Jednym s艂owem co艣 bardzo strasznego.

I w贸wczas kontekst przestaje mie膰 jakiekolwiek znaczenie.

Do tego, gdy jeste艣my bombardowani wiadomo艣ciami 鈥pilnymi鈥 i 鈥sensacyjnymi鈥, to szum informacyjny i dysonans poznawczy zmniejszaj膮 nasz膮 zdolno艣膰 do krytyki. W贸wczas jeste艣my znacznie bardziej podatni na sugestie ni偶 zwykle. Za艣 gdy nasz m贸zg pracuje na wysokich obrotach, to w艂膮cza si臋 鈥autopilot鈥 i wtedy zaczynamy my艣le膰 stereotypami, czyli gotowymi wzorami.

SZKO艁A

Musz臋 poruszy膰 jeszcze jedn膮 niewygodn膮 kwesti臋. Pranie m贸zgu ma wiele oblicz. Mi臋dzy innymi cienka jest granica pomi臋dzy przymusow膮 perswazj膮 a nauczaniem.

Nauczanie informuje uczni贸w o otaczaj膮cym ich 艣wiecie i pomaga im my艣le膰 krytycznie. Przynajmniej takie jest za艂o偶enie. Natomiast pranie m贸zgu dostarcza uczniom mocno wypaczonych informacji, kt贸re prowadz膮 do jednego z g贸ry okre艣lonego wniosku.

I bardzo 艂atwo jest pomyli膰 te dwie rzeczy, je艣li nie post臋puje si臋 ostro偶nie. Istnieje przecie偶 ogromna r贸偶nica mi臋dzy uczeniem dzieciak贸w, co maj膮 my艣le膰, a uczeniem ich, jak maj膮 my艣le膰. Nauczyciele powinni kwestionowa膰 my艣lenie uczni贸w poprzez wystawianie ich na sprzeczne idee, a nie indoktrynowa膰 ich osobistym 艣wiatopogl膮dem.

I, niestety, istniej膮 powody, by s膮dzi膰, 偶e niekt贸rzy nauczyciele zacieraj膮 granic臋 mi臋dzy nauczaniem a praniem m贸zgu.

My艣l臋, 偶e wiesz o co mi chodzi.

Zbyt cz臋sto krytyczne my艣lenie jest przedstawiane jako umiej臋tno艣膰 abstrakcyjna, gdy w rzeczywisto艣ci w du偶ym stopniu zale偶y od wiedzy merytorycznej dotycz膮cej konkretnego przedmiotu oraz od wiedzy o b艂臋dach poznawczych. Tego mo偶na si臋 mi臋dzy innymi nauczy膰 na kursach Wywiadu Bezpiecze艅stwa Biznesu CSI. Zasada jest taka, 偶e cz艂owiek nie mo偶e krytycznie my艣le膰 o czym艣, o czym nic nie wie.

I taka uwaga: zbytnie upolitycznienie w szkole, gdzie r贸偶nica w艂adzy mi臋dzy nauczycielem a uczniem jest ogromna, graniczy z manipulacj膮. Dzieci bowiem najpierw musz膮 rozwija膰 si臋 emocjonalnie, a dopiero potem mog膮 rozwija膰 si臋 politycznie. Nie zapominajmy o tym. Prosz臋鈥

I na dzi艣 by艂oby na tyle.

Nie zapomnij zagl膮da膰 na bloga: Szpiegul.pl 鈥 bo po prostu warto!

Za艣 do mnie mo偶esz pisa膰 na adres:

kontakt@szpiegul.pl

Do us艂yszenia w kolejnym odcinku OSS. Okiem S艂u偶b Specjalnych.

Piotr Herman

Szpiegul.pl

Cze艣膰!

A je艣li nie chcesz przegapi膰 nic z tego, o czym opowiadam na temat s艂u偶b mniej i bardziej tajnych, to zasubskrybuj Newsletter na stronie Szpiegul.pl 馃槈 Otrzymasz w贸wczas darmowego ebooka mojego autorstwa.

NA ZAKO艃CZENIE

Aby niczego nie przegapi膰 przypominam, 偶e…
je艣li interesuje Ci臋 tematyka Bloga:

A tymczasem…

Do zaczytania, zas艂uchania lub po prostu: do zobaczenia!

I pozwol臋 sobie przypomnie膰, 偶e ksi膮偶ka, kt贸r膮 napisa艂em wraz z Tomkiem Safja艅skim i Paw艂em 艁abuzem pt. 鈥Ochrona przedsi臋biorstwa przed szpiegostwem gospodarczym. Prawne i praktyczne aspekty zapewnienia bezpiecze艅stwa aktyw贸w przedsi臋biorcy鈥 jest ca艂y czas dost臋pna w sprzeda偶y. Ogrom wiedzy!!! Nie przeocz jej  馃槈

Logotypy Szpiegul.pl

A je艣li chcesz przeczyta膰 inne artyku艂y na Blogu, to zajrzyj tutaj.

Piotr Herman

Serdecznie Ci臋 witam!!! I przy okazji: Tak, to ja jestem na tym zdj臋ciu 馃槈 Pisz臋 o s艂u偶bach mniej lub bardziej tajnych, gdy偶 doskonale rozumiem ich specyfik臋. Tak si臋 bowiem sk艂ada, 偶e zanim zosta艂em szkoleniowcem Wywiadu Bezpiecze艅stwa Biznesu CSI (Corporate Security Intelligence) by艂em oficerem polskich s艂u偶b specjalnych.聽A obecnie przekazuj臋 praktyczn膮 wiedz臋 i umiej臋tno艣ci niezb臋dne dla biznesowych: researcher贸w (czyli wywiadowc贸w), analityk贸w (i to nie tylko wywiadowczych), bezpiecznik贸w (czyli wszelakich specjalist贸w ds. bezpiecze艅stwa) oraz strateg贸w biznesowych (co oznacza r贸wnie偶 menad偶er贸w i kierownik贸w r贸偶nego autoramentu, a tak偶e top managementu). I na tym zarabiam. A Blog i podcasting to moje prezenty dla Ciebie 馃槑

Dodaj komentarz

Tw贸j adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczy膰 spam. Dowiedz si臋 wi臋cej jak przetwarzane s膮 dane komentarzy.